Przejdź do głównej zawartości

Silphium – utracony skarb

silphium
Za pierwszą znaną roślinę wytępioną przez człowieka uznaje się silphium (sylfion), tajemniczy gatunek, na którego temat nasza wiedza jest obecnie bardzo skąpa. Roślina zniknęła z powierzchni ziemi około 2 tysiące lat temu wcześniej będąc lekarstwem na liczne dolegliwości, przyprawą, afrodyzjakiem, metodą antykoncepcji oraz środkiem lokowania kapitału (równym wartością złotu i srebru). Co wiemy o tej roślinie i dlaczego wyginęła?

Silphium było endemitem, tzn. występowało jedynie na małym obszarze geograficznym i nigdzie indziej na świecie. Takim miejscem była Cyrenajka (Kyrene) – starożytna kraina zajmująca tereny obecnego wybrzeża Libii (północna Afryka). Gospodarka Cyrenajki była silnie związana z eksportem sylfionu. W całym basenie Morza Śródziemnego pożądano tej cudownej rośliny. Silphium miało leczyć: trąd, zatrucia, stymulowało porost włosów, usuwało kurzajki i brodawki. Ponadto pomagało na migrenę, bóle reumatyczne, ból gardła czy kaszel. Roślinę traktowano także jako środek antykoncepcyjny czy wczesnoporonny. Według niektórych, funkcjonujący w naszej kulturze symbol serca wywodzi się od kształtu nasion sylfionu, właśnie ze względu na opisane powyżej właściwości. Na tym zastosowania rośliny się nie kończą, bo była również przyprawą. Nadawała wykwintny smak potrawom i bardzo powszechnie stosowano ją w rzymskiej kuchni. Ponadto trzeba zaznaczyć, że sylfion generalnie był drogi, a szczególnie laserpitium - stężały sok otrzymywany z jego korzeni. Substancja ta była przechowywana w skarbcach (w tym w Rzymie, w skarbcu imperium) i miała równowartość złota czy srebra.
silphium
Wizerunek sylfionu wybity na srebrnej greckiej didrachmie. Jak widać roślina ma pokrój charakterystyczny dla baldaszkowatnych, np. kopru
(dzięki uprzejmości Ancient and Medieval Art & Numismatics – www.flickr.com).

Przyczyną tego, że akurat Cyrenajka czerpała wielkie zyski z eksportu sylfionu było to, że rośliny tej nie dało się uprawiać. Cały zbiór pochodził z naturalnych stanowisk, położonych jedynie na obszarze prowincji. Cyrenejczycy dbali o swój skarb, zbierali sylfion umiejętnie, aby dobrze się odnawiał i stale była dostępna odpowiednia jego ilość. Co zatem doprowadziło do zagłady rośliny? Można powiedzieć, że zła strona ludzkiej natury i jedna decyzja administracyjna. Od kiedy status Cyrenajki w Imperium Rzymskim zmienił się z prowincji cesarskiej na senatorską, odtąd namiestnik Cyrenajki panował bardzo krótko, często rok, a jego przychody zależały głównie od wypracowanego zysku. W takiej sytuacji namiestnicy kładli nacisk na rabunkową, intensywną eksploatację sylfionu. Po kilkudziesięciu latach na świecie został tylko jeden okaz sylfionu, który został posłany jako dar cesarzowi Neronowi. Świat starożytny musiał nagle nauczyć się żyć bez sylfionu.

Obecnie nie potrafimy dokładnie powiedzieć czym był sylfion. Zachowały się jedynie opisy i obrazy, z których możemy wnioskować, że należał do rodziny baldaszkowatych (Apiaceae), tej samej, do której należy marchew, pietruszka czy koper. W istocie według starożytnych sylfion miał przypominać wielki koper o intensywnym zapachu.

Smutna historia sylfionu może posłużyć jako przestroga. Przez zachłanność i intensywną gospodarkę można na zawsze utracić najcenniejsze zasoby naturalne.


Opracowanie: Przemysław Tomczyk



Źródła:

Drozd-Lipińska A., Łuczak K., 2013. Silphium – cudowny lek od Apollona dla starożytnego miasta Cyrene [w:] Czystość i brud. Higiena w starożytności, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Bydgoszcz 2013, s. 299. 

Spalik K., 2007. Smutna i pouczająca opowieść o silphium. Wiedza i Życie 3: 34–36. 

Tomczyk P.P. , 2017. Tajemnica sylfionu – pierwszej znanej rośliny wytępionej przez człowieka. Aura 7-8/2017: 4-5.

Photos: (dzięki uprzejmości Ancient and Medieval Art & Numismatics – www.flickr.com).

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

Spermatogeneza + Schemat przebiegu spermatogenezy

Spermatogeneza Definicja procesu Spermatogeneza jest procesem przebiegającym w gonadach osobnika męskiego. Ma on na celu wytworzenie męskich komórek rozrodczych – plemników . Przebieg spermatogenezy ryc. 1. Schemat przebiegu spermatogenezy Podstawą do rozpoczęcia spermatogenezy są pierwotne komórki płciowe zwane też  komórkami prapłciowymi (gonocyty) .  Zawartość materiału genetycznego w tych komórkach to 2n. W stadium płodowym komórki te dzielą się mitotycznie, zwiększając swoją liczbę. Część degeneruje, cześć przechodzi do spoczynku (stadium prespermatogonialne). Ok. 3 miesiąca życia z komórek prapłciowych tworzą się spermatogonia , z których powstają natomiast  spermatocyty I rzędu  – największe komórki ( 3-4 rok życia ). Te ostatnie to komórki z ilością materiału genetycznego 2n, powstałe również w wyniku podziałów mitotycznych. Wydarzenia te są etapem nazywanym  spermatogoniogenezą . Po niej następuje kolejny,  spermatocytogeneza . Rozpoczyna się

Rozmnażanie storczyków - keiki

Storczyki wytwarzają nasiona, jednak ich wysiew i otrzymywanie dorosłej rośliny jest czasochłonne i nie zawsze skuteczne. 

Bluszcz - roślina w kulturze, sztuce, religii

Bluszcz pospolity ( Hedera helix L . ) jest gatunkiem zwanym wiecznie zielonym pnączem. Hedera helix L. należy do rodziny araliowatych ( Araliaceae ) i jest jedynym jej przedstawicielem w polskiej florze. Stanowi on również jedyne polskie pnącze o liściach zimotrwałych. Siedliska posiada on w lasach całej Polski. Podlega on jednak ochronie prawnej, mimo że jest gatunkiem inwazyjnym. Występuje on w całej Europie i Azji Mniejszej.

Aparaty szparkowe

Aparat szparkowy to niezwykle ważny element funkcjonalny rośliny. 

Ajoloty, czyli „węże z łapkami”

Co wyjdzie ze skrzyżowania węża, kreta i dżdżownicy? Komisja etyczna ds. nauki tym się nie zainteresuje, bo coś takiego już istnieje w naturze. W Meksyku żyją 4 endemiczne gatunki gadów z rodziny Bipedidae, przypominające węże z krecimi łapkami.